Over de Elzas

De Elzas is een streek in het oosten van Frankrijk, grenzend aan de linkeroever van de Rijn. De Rijn vormt een natuurlijke grens met het Duitse grondgebied. Aan de westelijke zijde vindt je de Vogezen, een bergketen die zich uitstrekt van noord naar zuid. Dankzij de bijzondere ligging van de Elzas heeft dit gebied een semi-landklimaat met koude, droge winters en hete zomers. De Vogezen houden de vochtige westenwind tegen waardoor er relatief weinig regen valt. Dit maakt de regio uitstekend geschikt voor de wijnbouw. De Elzas staat dan ook bekend om een aantal heerlijke wijnen waaronder Riesling, Gewürztraminer, Pinot gris, Pinot blanc, Pinot Noir, Sylvaner en Muscat.

De geschiedenis van de Elzas

De Elzas is een regio met een gecompliceerde geschiedenis. Dit heeft alles te maken met de geografische ligging van het gebied tussen Frankrijk en Duitsland. Door de eeuwen heen hoorde de Elzas ofwel bij Duitsland, dan wel bij Frankrijk. In dit artikel lees je alles over de bijzondere historie van deze regio en de invloed ervan op de cultuur.

De Elzas als onderdeel van het Heilige Roomse Rijk

Lange tijd maakte de Elzas deel uit van het Heilige Roomse Rijk. Het gebied was daarmee volledig Duits georiënteerd. Zowel in taal, cultuur als in bestuur. Franse invloeden waren er dankzij de natuurlijke barrière van de Vogezen vrijwel niet. Toch zagen de Franse koningen dit liever anders. Volgens hen was de Rijn de werkelijke grens van het Franse grondgebied. De Elzas zou daarom onder Frans gezag moeten vallen.

De Elzas onder Frans gezag

De Franse koningen gingen zich al vanaf 1600 actief met de regio bemoeien. Langzaam maar zeker slaagde Frankrijk erin om steeds meer graafschappen en heerlijkheden onder Frans bestuur te krijgen. Toen de Duitse rijksstad Straatsburg in 1648 in Fransen handen viel nam de ‘verfransing’ van de regio een vlucht. Met name de burgerij en de elite oriënteerde zich op de Franse taal en cultuur om dat deze als meer ‘beschaafd’ werden gezien. Op het platteland trok men zich echter weinig aan van het Franse gezag en bleef men Duits praten. Pas na de Franse revolutie kwam hier verandering in. Geleidelijk werd het Duits als bestuurstaal afgeschaft en werd het onderwijs grotendeels Frans.

Annexatie door het Duitse Keizerrijk

Na de Frans-Duitse Oorlog veranderde de Elzas opnieuw van eigenaar. Volgens de bepalingen van de Vrede van Frankfurt in 1871 moest Frankrijk de Elzas teruggeven aan het Duitse Keizerrijk. Vanaf 1874 werd de Duitse grondwet ingevoerd en werd het Frans als bestuur -en onderwijstaal vervangen door het Duits.

Het Verdrag van Versailles

Voor Frankrijk voelde het opgeven van de Elzas als een zware vernedering. Uiteindelijk droeg dit mede bij aan het uitbreken van de Eerste wereldoorlog in 1914. De Fransen kregen hun zin: volgens de bepalingen van het Verdrag van Versailles viel de Elzas opnieuw onder Frans bestuur. Frankrijk begon onmiddellijk met het verfransen van de regio. De Duitse taal werd officieel ‘afgeschaft’ en vervangen door het Frans.

De Elzas tijdens en na de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Oorlog wijzigde de situatie in de Elzas opnieuw. Hitler verklaarde de gehele bevolking in 1942 tot Duits staatsburger. Het gebied viel daarmee onder Duits gezag. Deze situatie hield aan tot 1944. Vanaf dat moment werd de Elzas geleidelijk aan bevrijd en opnieuw tot Frans grondgebied verklaard.

De invloed van de geschiedenis op de cultuur

Na de Tweede Wereldoorlog viel de Elzas weer onder Frans bestuur. De regering moedigde het Frans aan en de Duitse taal werd als onderwijstaal verboden. Toch is het Frankrijk nooit helemaal gelukt om de Duitse taal uit te bannen. De officiële taal is het weliswaar het Frans, maar een minderheid spreekt ook Duits. Als derde taal wordt het Elzassisch gesproken, een soort Hoogduits dialect. Plaatsnamen zijn vaak een verfransing van Duitse namen. Een goed voorbeeld hiervan ‘Strasbourg’. Ook in de architectuur herken je het samengaan van twee culturen. Zo zal je in de Elzas typische ‘Duitse’ vakwerkhuizen aantreffen. En zelfs de eetcultuur is een merkwaardig mengeling van Franse haute cuisine en typische Duitse gerechten zoals zuurkool. Je kunt dus wel stellen dat de geschiedenis van de Elzas heeft bijgedragen aan de totstandkoming van unieke culturele smeltkroes.

Toerisme

De Elzas is erg in trek als vakantiebestemming. En het is niet moeilijk om te begrijpen waarom. Om te beginnen is de regio goed te bereizen. Zeker vanuit Nederland valt de afstand heel erg mee. En ook heel belangrijk: het klimaat is bijzonder aangenaam. Je hoeft dus niet bang te zijn dat je vakantie in het water valt. Qua activiteiten heeft de regio voor elk type toerist wel iets te bieden. Ben je een gastronomie liefhebber? Dan kun je genieten van heerlijke streekgerechten in één van de vele restaurant of een culinair festival bezoeken. En uiteraard mag je de heerlijke wijnen zeker niet overslaan. Het spreek voor zich dat de Elzas veel culturele bezienswaardigheden heeft. Dankzij het rijke verleden kun je nu nog talloze middeleeuwse kastelen, pittoreske plaatsjes en andere historische schatten bewonderen. Natuurliefhebbers kunnen in de Elzas genieten van een actieve vakantie. In het glooiende landschap zijn mooie routes uitgezet.